Puberte, \u00e7ocuklarda cinsel \u00f6zelliklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile ba\u015flayan bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecidir. K\u0131zlarda 8 ile 14 ya\u015f aras\u0131nda, erkeklerde ise 9 ile 14 ya\u015f aras\u0131nda ba\u015flar. Cinselli\u011fin geli\u015fmeye paralel olarak \u00e7ocu\u011fun bili\u015fsel geli\u015fmesi de olur ve Aile ve ya\u015f\u0131tlar\u0131yla ili\u015fkilerinde de de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Pubertenin ilk bulgusu k\u0131zlarda g\u00f6\u011f\u00fcslerde tomurcuklanmad\u0131r. Bundan 2- 3 y\u0131l sonra menar\u015f (ilk adet) ba\u015flar. Erkeklerde ise \u00f6nce testisler b\u00fcy\u00fcr, genelde 12 Ay sonra da cinsel organda b\u00fcy\u00fcme ba\u015flar. Her iki cinste de koltuk alt\u0131nda ve pubik b\u00f6lgede k\u0131llanma, v\u00fccutta sivilcelenme olur. Erkeklerde kaslarda geli\u015fme, seste kal\u0131nla\u015fma ve sakal geli\u015fimi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Erkeklerde pubertenin ba\u015flamas\u0131 k\u0131zlardan yakla\u015f\u0131k 2 y\u0131l daha ge\u00e7 olur fakat bu ilerde boylar\u0131n\u0131n daha uzun olmas\u0131 ile sonu\u00e7lan\u0131r. Puberte k\u0131zlarda 1,5 ile 6 y\u0131lda erkeklerde ise 2 ile 4,5 y\u0131lda tamamlan\u0131r. Bu s\u00fcre boyunca b\u00fcy\u00fcme de devam eder ve sonunda eri\u015fkin boya ula\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
ERKEN PUBERTE (PUBERTE PREKOKS)<\/p>\n
Cinsiyet \u00f6zelliklerinin k\u0131zlarda 7- 8 erkeklerde 9 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce ba\u015flamas\u0131na denir. K\u0131zlarda erkeklerden daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu durum \u00e7ocuklar i\u00e7in hem fizyolojik hem de psikolojik problemlere yol a\u00e7abilir. Baz\u0131 k\u0131zlarda 6 ay ile 3 ya\u015f aras\u0131nda bir miktar g\u00f6\u011f\u00fcs b\u00fcy\u00fcmesi g\u00f6r\u00fclebilir fakat bu durum zamanla kaybolur.<\/p>\n
Nedenleri aras\u0131nda sinir sistemi enfeksiyonlar\u0131, kafa travmas\u0131, androjen \u00f6strojen gibi Hormonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131, do\u011fumsal sinir sistemi bozukluklar\u0131, ailesel nedenler ve nedeni belirlenemeyen erken puberte say\u0131labilir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda t\u00f6m\u00f6rler, baz\u0131 toksinler, baz\u0131 sendromlar da yalanc\u0131 erken puberteye yol a\u00e7abilir. K\u0131zlarda \u00e7o\u011funlukla altta yatan bir neden saptanmaz, bilinmeyen bir nedenle pubertenin erken ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Erkeklerde ise altta yatan bir hastal\u0131k ihtimali daha fazlad\u0131r.<\/p>\n
BEL\u0130RT\u0130LER\u0130<\/p>\n
Erken puberteye girmi\u015f \u00e7ocuklarda kemik geli\u015fimi ve b\u00fcy\u00fcmesi normalden daha erken sonlanaca\u011f\u0131ndan eri\u015fkin ya\u015fta olmalar\u0131 gereken boya ula\u015famazlar. Bu \u00e7ocuklar ilk ba\u015fta ya\u015f\u0131tlar\u0131ndan uzun olsalar da b\u00fcy\u00fcmeleri erken durur ve sonunda daha k\u0131sa boylu olurlar. K\u0131zlarda adet g\u00f6rmenin erken ba\u015flamas\u0131 veya g\u00f6\u011f\u00fcslerde b\u00fcy\u00fcme psikolojik olarak utanmalar\u0131na, arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan alaya maruz kalmalar\u0131na yol a\u00e7abilir. Erkeklerin ise daha agresif olmalar\u0131na ve ya\u015flar\u0131na uygun olmayan \u015fekilde cinsel d\u00fcrt\u00fclere neden olabilir.<\/p>\n
TANI<\/p>\n
\u00c7ocu\u011funuzda yukar\u0131da bahsedilen puberte bulgular\u0131 erken ya\u015fta ba\u015flam\u0131\u015fsa doktorunuza ba\u015fvurunuz. Doktorunuz gerekli fizik incelemeyi yapt\u0131ktan sonra gerek duyarsa erken puberte tan\u0131s\u0131n\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in baz\u0131 kan ve idrar testleri isteyebilir. Kemiklerin beklenenden daha fazla olgunla\u015f\u0131p olgunla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7inse \u00e7ocu\u011funuzun el bilek filminin \u00e7ekilmesini isteyebilir. Bazen MR, tomografi gibi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleri gerekebilir. Erken puberteden \u015f\u00fcphelenilir veya tan\u0131 konursa doktorunuz sizi \u00e7ocuk geli\u015fimi ve hormonal hastal\u0131klarda uzman olan bir pediatrik endokrinoloji uzman\u0131na y\u00f6nlendirecektir. TEDAV\u0130<\/p>\n
Tedavide ama\u00e7 cinsel geli\u015fimi ve b\u00fcy\u00fcmeyi durdurmak hatta geriletmektir. Herhangi bir neden saptan\u0131rsa buna y\u00f6nelik tedavi vermek gerekir. Bir neden saptanamazsa cinsel geli\u015fimi durdurmak i\u00e7in cinsiyet Hormonlar\u0131n\u0131n seviyelerini d\u00fc\u015f\u00fcrecek ila\u00e7lar kullan\u0131labilir<\/p>\n
GEC\u0130KM\u0130\u015e PUBERTE (PUBERTES TARDA)<\/p>\n
Erkeklerde 14 ya\u015fa kadar testis b\u00fcy\u00fcmesi, 15 ya\u015fa kadar k\u0131llanma olmam\u0131\u015f ise puberte gecikmesinden s\u00f6z edilebilir.<\/p>\n
Puberte gecikmesine baz\u0131 hastal\u0131klar da neden olabilir. Diyabet, kistik fibrosis, b\u00f6brek hastal\u0131\u011f\u0131, Ast\u0131m, Akdeniz anemisi gibi kronik hastal\u0131\u011f\u0131 olan veya Kemoterapi veya radyoterapi alm\u0131\u015f \u00e7ocuklarda puberte ge\u00e7 ba\u015flayabilir. Bu durumlar\u0131n uygun tedavisi ve kontrol\u00fc ile bu sorun a\u015f\u0131labilir. Yeterli ve dengeli beslenmeyen \u00e7ocuklar da ya\u015f\u0131tlar\u0131na oranla puberteye daha ge\u00e7 girebilir. \u00d6rne\u011fin yeme bozuklu\u011fu olan gen\u00e7lerde kilo kayb\u0131 geli\u015fimi etkileyebilir. Yine ba\u011f\u0131rsak hastal\u0131\u011f\u0131 veya ba\u015fka nedenlerle ba\u011f\u0131rsaklardan emilimin bozuldu\u011fu durumlarda puberte gecikir. Ayr\u0131ca, a\u015f\u0131r\u0131 spor yapan k\u0131zlarda adet g\u00f6rme ve cinsel karakterlerin geli\u015fimi gecikebilir. Gecikmi\u015f pubertenin daha nadir nedenleri aras\u0131nda tiroid bezinde veya beyinde bulanan hipofiz bezinde bozukluklar say\u0131labilir. normal zamanda puberteye girmemi\u015f \u00e7ocuklarda genetik problemler olabilir. \u00d6rne\u011fin Turner sendromu k\u0131zlarda g\u00f6r\u00fclen ve k\u0131sa boy, sa\u00e7larda yelelenme, g\u00f6\u011f\u00fcs u\u00e7lar\u0131n\u0131n ayr\u0131k olmas\u0131 ile tan\u0131nabilen genetik bir hastal\u0131kt\u0131r. Erkeklerde ise Kleinefelter sendromu uzun kol ve bacaklar, sakal ve b\u0131y\u0131k geli\u015fiminde azalma ile karakterize cinsel geli\u015fimin gecikmesine yol a\u00e7an bir kromozomal hastal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
BEL\u0130RT\u0130LER\u0130<\/p>\n
K\u0131zlarda ise 14 ya\u015f\u0131na kadar g\u00f6\u011f\u00fcs geli\u015fmemesi veya k\u0131llanma olmamas\u0131, 16 ya\u015f\u0131na kadar adet g\u00f6r\u00fclmemesi gecikmi\u015f puberte olarak nitelendirilir. Puberte gecikmesi bir\u00e7ok nedene ba\u011fl\u0131 olabilir. En s\u0131k neden konstitusyonel (yap\u0131sal) gecikme denilen yap\u0131sal ve genetik \u00f6zelliklere ba\u011fl\u0131 gecikmedir ve herhangi bir tedavi gerektirmez. Bu \u00e7ocuklar\u0131n geli\u015fimleri biraz ge\u00e7 olmakla birlikte sonu\u00e7ta ergenlik tamamlanacakt\u0131r.<\/p>\n
TANI<\/p>\n
Puberte gecikmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen durumlarda doktor taraf\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir fizik muayene yap\u0131l\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fteki hastal\u0131klara ve kullan\u0131lan ila\u00e7lara y\u00f6nelik bilgi al\u0131n\u0131r ve ebeveynlerin puberteye girme ve b\u00fcy\u00fcme zamanlar\u0131 sorgulan\u0131r. Olas\u0131 tiroid bezleri, hipofiz bezleri ve kronik hastal\u0131klara y\u00f6nelik kan testleri ve gerekirse kromozom (genetik) analizi yap\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca kemik geli\u015fiminin belirlenmesi i\u00e7in sol el bile\u011fi filmi ile kemik ya\u015f\u0131n\u0131n belirlenmesi uygun olur. Bunlar\u0131n sonucunda doktor puberte geli\u015fmesine yol a\u00e7acak bir neden saptarsa, konu hakk\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f \u00e7ocuk endokrinologlar\u0131na y\u00f6nlendirmelidir.<\/p>\n
TEDAV\u0130<\/p>\n
Puberte gecikmesinde tedavi nedene y\u00f6nelik yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kronik bir hastal\u0131k varsa tedavisi, yeme bozuklu\u011fu varsa diyetin d\u00fczenlenmesi, fazla spora ba\u011fl\u0131 ise v\u00fccudu yormayacak \u015fekilde spor yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. \u00c7ocuk Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve bir neden saptanamazsa kemik ya\u015f\u0131n\u0131n takibi ile pubertenin geli\u015fmesi beklenebilir. Gecikme daha ciddi boyutta ise veya \u00e7ocu\u011fu psikolojik olarak etkiliyorsa k\u0131sa s\u00fcreli olarak erkeklerde testesteron (erkeklik hormonu), k\u0131zlarda ise \u00f6strojen (kad\u0131nl\u0131k hormonu) ile puberte ba\u015flat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir. Bu tedavi ile puberte geli\u015fimi ba\u015flar ve kendili\u011finden devam eder. Tedavi kesildi\u011finde b\u00fcy\u00fcmede duraklama g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa mutlaka tekrar ba\u015fka nedenler aranmal\u0131d\u0131r. \u00dcreme sistemi ile ilgili kal\u0131c\u0131 bir hastal\u0131k saptanm\u0131\u015fsa, tedavi uygun cinsiyet hormonlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan verilmesidir.<\/p>\n
HAZIRLAYAN; Do\u00e7. Dr. Bekir \u00c7AKIR<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Puberte, \u00e7ocuklarda cinsel \u00f6zelliklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile ba\u015flayan bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecidir. K\u0131zlarda 8 ile 14 ya\u015f aras\u0131nda, erkeklerde ise 9 ile 14 ya\u015f aras\u0131nda ba\u015flar. Cinselli\u011fin geli\u015fmeye paralel olarak \u00e7ocu\u011fun bili\u015fsel geli\u015fmesi de olur ve Aile ve ya\u015f\u0131tlar\u0131yla ili\u015fkilerinde de de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Pubertenin ilk bulgusu k\u0131zlarda g\u00f6\u011f\u00fcslerde tomurcuklanmad\u0131r. Bundan 2- 3 y\u0131l sonra menar\u015f (ilk adet) ba\u015flar. Erkeklerde ise \u00f6nce[Devam\u0131n\u0131 Oku…]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22524],"tags":[23046,23050,23044],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13190"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13190"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13190\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}