Hasta, organizmas\u0131 yaralanan ya da çe\u015fitli nedenlerle vücudunun homeostatik dengesi bozulan ve bu durumun neticesinde fizyolojik, psikolojik, sosyal ve ekonomik sorunlar ya\u015fayan kimsedir. Hasta haklar\u0131, Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma ihtiyac\u0131 bulunan fertlerin, s\u0131rf insan olmalar\u0131 sebebiyle sahip bulunduklar\u0131 ve Anayasa, milletleraras\u0131 antla\u015fmalar, kanunlar ve di\u011fer mevzuat ile teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bulunan haklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hasta haklar\u0131 kavram\u0131 1981 Dünya Tabipler Birli\u011finin Lizbon Bildirisi ile uluslararas\u0131 gündeme girdi. Son olarak 2002 y\u0131l\u0131nda Roma’da, Hasta Haklar\u0131na \u0130li\u015fkin Avrupa Statüsü Ana Sözle\u015fmesi ile uluslararas\u0131 en üst düzeyde kabul gödü. Ülkemizde 1998 y\u0131l\u0131nda Hasta Haklar\u0131 Yönetmeli\u011fi yay\u0131nland\u0131.Bu yaz\u0131da incelenen hasta haklar\u0131 ihlallerinin nedenleri, sa\u011fl\u0131k hizmeti sürecindeki taraflar esas al\u0131narak üç ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda s\u0131n\u0131fland\u0131. Bu ba\u015fl\u0131klar; i) Hastaya ba\u011fl\u0131 hasta haklar\u0131 ihlalleri, ii) Sa\u011fl\u0131k kurumu ve sa\u011fl\u0131k personeline ba\u011fl\u0131 hasta haklar\u0131 ihlalleri, iii) Sa\u011fl\u0131k sistemi ve finansman yöntemine ba\u011fl\u0131 hasta haklar\u0131 ihlalleri olarak incelendi. Her s\u0131n\u0131f kendi alt nedenleriyle birlikte aç\u0131kland\u0131. Bu s\u0131n\u0131flama hasta haklar\u0131 ihlallerinin nedenlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda ve çözümünde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara ve uygulay\u0131c\u0131lara katk\u0131da bulunmak amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131.Bu yaz\u0131 hasta haklar\u0131 ihlallerinin nedenleriyle ilgili bir s\u0131n\u0131flama çabas\u0131d\u0131r. Bunun için ilk bölümde hasta haklar\u0131yla ile ilgili kavramlar tan\u0131mland\u0131. Hasta haklar\u0131, sa\u011fl\u0131k hizmeti alma sürecinde de\u011fi\u015fik nedenlere ba\u011fl\u0131 olarak ihlal edilmektedir. \u0130kinci bölümde ise bu nedenler a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131n\u0131flanarak aç\u0131kland\u0131. 1. Hastaya ba\u011fl\u0131 nedenler; bilgi eksikli\u011fi, yerle\u015fmi\u015f de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 ve hastan\u0131n hakk\u0131n\u0131 talep etmemesi ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda aç\u0131kland\u0131. 2. Sa\u011fl\u0131k kurumu ve sa\u011fl\u0131k personeline ba\u011fl\u0131 nedenler döt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda de\u011ferlendirildi. 2.1. Hasta yo\u011funlu\u011fu; Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131n\u0131n fizik kapasitesinin yetersizli\u011fi, Sa\u011fl\u0131k personelinin yetersizli\u011fi, Hasta say\u0131s\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131, Nöbet sistemi uygulamalar\u0131, Hasta sevk sistemi uygulamalar\u0131, Personelin ki\u015fisel kusurlar\u0131 olarak alt ba\u015fl\u0131klara ayr\u0131ld\u0131. 2.2.Hasta merkezli sa\u011fl\u0131k hizmeti anlay\u0131\u015f\u0131na ula\u015f\u0131lamamas\u0131, 2.3.Teknoloji yetersizli\u011fi, 2.4. Sa\u011fl\u0131k kurumunun yap\u0131s\u0131, ögüt kültürü ve yönetim ba\u015fl\u0131klar\u0131yla ifade edildi. 3. Sa\u011fl\u0131k sistemi ve finansman yöntemi olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu s\u0131n\u0131flama hasta haklar\u0131 ihlallerinin nedenlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda ve çözümünde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara, sa\u011fl\u0131k personeli, yönetici ve kurumlara ve sa\u011fl\u0131k politikas\u0131 ve stratejisini belirleyenlere katk\u0131da bulunmak amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131.Hasta Kimdir?Hastan\u0131n kim oldu\u011funu anlayabilmek için öncelikle sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve hastal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlamak gerekir. Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütünün anayasas\u0131nda, ‘Sa\u011fl\u0131k yaln\u0131z hastal\u0131k ve sakatl\u0131\u011f\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, bedence, ruhça ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir’ diye tan\u0131mlamaktad\u0131r (1).Sa\u011fl\u0131k kavram\u0131 ile ça\u011fr\u0131\u015f\u0131m yapan hastal\u0131k, en yal\u0131n biçimiyle sa\u011fl\u0131k durumunun çe\u015fitli nedenlerle normalden sapma göstermesidir. Nitekim Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü, hastal\u0131\u011f\u0131, organizman\u0131n yaralanmas\u0131 yada çe\u015fitli nedenlerle homeostatik dengenin bozulmas\u0131 olup, beraberinde fizyolojik, psikolojik, sosyal ve ekonomik sorunlar\u0131 da olan bir durum olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r (2).Hasta, hastal\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m\u0131nda ifade edilen durumda bulunan ki\u015fidir. Hasta, bir ba\u015fka aç\u0131dan sa\u011fl\u0131k hizmetine ihtiyaç duyan ve bu hizmeti talep eden ki\u015fidir. Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131n\u0131n, özellikle de hastanelerin i\u015fletme anlam\u0131nda mü\u015fterisidir. Hasta Haklar\u0131 yönetmeli\u011fi hastay\u0131, ’sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma ihtiyac\u0131 bulanan kimse’ olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r (3).Hasta Haklar\u0131, Tan\u0131m\u0131 ve Geli\u015fimiHak sözcü\u011fü, koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f menfaatler anlam\u0131na gelmektedir. Hasta haklar\u0131, k\u0131saca bir insan\u0131n hasta olmas\u0131yla kazand\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131n\u0131n koruma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 demektir.Hasta Haklar\u0131 yönetmeli\u011fi, hasta haklar\u0131n\u0131, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma ihtiyac\u0131 bulunan fertlerin, s\u0131rf insan olmalar\u0131 sebebiyle sahip bulunduklar\u0131 ve T.C. Anayasas\u0131, milletleraras\u0131 antla\u015fmalar, kanunlar ve di\u011fer mevzuat ile teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bulunan haklar\u0131n\u0131 ifade eder(3).Hasta haklar\u0131 kavram\u0131 1981′de Dünya Tabipler Birli\u011fi taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan ve 6 Maddeden olu\u015fan Lizbon Bildirgesiyle gündeme geldi. 28-30 Mart 1994 Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü’nün Avrupa Bürosu’nca Amsterdam’da gerçekle\u015ftirilen toplant\u0131lar sonucunda Avrupa Hasta Haklar\u0131n\u0131n Geli\u015ftirilmesi Bildirgesi, hasta haklar\u0131n\u0131 6 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yay\u0131nlad\u0131. 1995 y\u0131l\u0131nda Dünya Tabipler Birli\u011fi Bali Bildirgesiyle, Lizbon Bildirgesinde gündeme getirdi\u011fi hasta haklar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek 11 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda aç\u0131klad\u0131. Son olarak Kas\u0131m 2002′de, Roma’da Hasta Haklar\u0131na \u0130li\u015fkin Avrupa Statüsü Ana Sözle\u015fmesi Avrupa Birli\u011fi ülkeleri için temel doküman olarak aç\u0131kland\u0131 ve hasta haklar\u0131n\u0131 14 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda aç\u0131klad\u0131 (4-).Hasta haklar\u0131 kavram\u0131 öncelikle uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan gündeme getirilmi\u015ftir. Ülkemizde ulusal sa\u011fl\u0131k mevzuat\u0131nda da\u011f\u0131n\u0131k olarak bulunan hasta haklar\u0131yla ilgili düzenlemeler, uluslararas\u0131 düzenlemeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirilerek, 1998 y\u0131l\u0131nda Hasta Haklar\u0131 Yönetmeli\u011fi olarak yay\u0131nland\u0131. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu yönetmeli\u011fin Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 hastanelerde uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak için, Ekim 2003′de Sa\u011fl\u0131k Tesislerinde Hasta Haklar\u0131 Uygulamalar\u0131na \u0130li\u015fkin Yönerge yay\u0131nland\u0131. Halen Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, pilot olarak belirledi\u011fi hastanelerde hasta haklar\u0131 yönergesine göe yönetmeli\u011fi uygulamaya geçirmeye çal\u0131\u015fmaktad\u0131r (4).Resmi Gazete’de 01.18.1998 tarihinde 23420 say\u0131 ile yay\u0131nlanan Hasta haklar\u0131 yönetmeli\u011finde hasta haklar\u0131, ilkeler, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma hakk\u0131, sa\u011fl\u0131k durumu ile ilgili bilgi alma hakk\u0131, hasta haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131, t\u0131bbi müdahalede hastan\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 hakk\u0131, t\u0131bbi ara\u015ft\u0131rmalarda hasta haklar\u0131, di\u011fer haklar ve sorumluluk ve hukuki korunma yollar\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bölümlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Her bölüm kendi içerisinde ifade etti\u011fi hasta haklar\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla aç\u0131klamaktad\u0131r.Hasta Haklar\u0131 \u0130hlallerinin Nedenlerinin S\u0131n\u0131flanmas\u0131Hasta haklar\u0131 ihlalleri de\u011fi\u015fik nedenlerle aç\u0131klanabilir. Bu nedenleri sa\u011fl\u0131k hizmeti alma sürecinin basamaklar\u0131na göe veya hasta haklar\u0131n\u0131n ana ba\u015fl\u0131klar\u0131na göe s\u0131n\u0131flamak mümkündür. Hasta haklar\u0131n\u0131n ihlal nedenlerinin sa\u011fl\u0131k hizmeti sürecinde rol oynayan taraflara göe s\u0131n\u0131flamas\u0131 daha basit ve bütüncül olaca\u011f\u0131 dü\u015fünüldü\u011fünden farkl\u0131 s\u0131n\u0131flama seçenekleri aras\u0131ndan tercih edildi.Hasta Haklar\u0131 \u0130hlallerinin nedenleri:1. Hastaya Ba\u011fl\u0131 Nedenler1.1. Hastalar\u0131n haklar\u0131n\u0131 bilmemesiHastaya ba\u011fl\u0131 hasta haklar\u0131 ihlalleri nedenlerinin ba\u015f\u0131nda hastalar\u0131n haklar\u0131n\u0131 bilmemesi gelmektedir. Hasta haklar\u0131 kavram\u0131n\u0131n dünyada ortaya ç\u0131kmas\u0131, geli\u015fmesi ve uluslararas\u0131 düzenlemelere konu olmas\u0131 1980′li y\u0131llara ba\u015flamaktad\u0131r. Ülkemizde -T\u0131bbi Deontoloji Nizamnamesi d\u0131\u015f\u0131nda- hastalara yönelik hasta haklar\u0131 yönetmeli\u011finin yay\u0131nlanmas\u0131 1998′de gerçekle\u015fmi\u015ftir. Dolays\u0131yla hasta haklar\u0131 yeni bir kavram olarak gündeme gelmektedir. Gerçi sa\u011fl\u0131kla ilgili yasal düzenlemeler içerisinde hastalara nas\u0131l davran\u0131lmas\u0131 ve hasta haklar\u0131 ile ilgili bir çok hüküm bulunmaktad\u0131r. Bu mevzuat\u0131n hastaya hitap eder \u015fekilde düzenlenmesi ve ön plana ç\u0131kart\u0131lmas\u0131 yenidir.Hasta haklar\u0131 kavram\u0131n\u0131n yeni olu\u015fmas\u0131 bu konuyla ilgili toplumsal bilgi birikiminin yetersizli\u011fini do\u011furmaktad\u0131r. Hastalar bilgi birikiminin eksikli\u011fi ile bir sa\u011fl\u0131k kurumundan ve sa\u011fl\u0131k personelinden neler talep edebilece\u011fini ve haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini dü\u015fündü\u011fünde neler yapabilece\u011fini bilmemektedir.1.2. Yerle\u015fmi\u015f De\u011fer Yarg\u0131lar\u0131Geçmi\u015f y\u0131llarda sa\u011fl\u0131k hizmetleri büyük bir ço\u011funlu\u011fu kamuya ait veya Kar amac\u0131 gütmeyen sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan verilmekteydi. Sa\u011fl\u0131k hizmetlerindeki yap\u0131sal de\u011fi\u015fiklikler sonucunda, sa\u011fl\u0131k hizmetleri küresel ve ulusal çapta büyük bir sektöe dönü\u015fmü\u015ftür.Sa\u011fl\u0131k hizmeti alanlar ald\u0131klar\u0131 hizmetin ücretini dolayl\u0131 veya do\u011frudan ödemektedirler. Bir ba\u015fka deyi\u015fle sa\u011fl\u0131k hizmeti alan hasta, ald\u0131\u011f\u0131 hizmetin ücretini do\u011frudan veya sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131na ödedi\u011fi primler ile veya verdi\u011fi vergiler ile ödemektedir(5).Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde gerçekle\u015fen yap\u0131sal de\u011fi\u015fimin toplumsal anlay\u0131\u015fa tam olarak yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 söylenemez. Hekim ve sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 olu\u015fmu\u015f olan geleneksel sayg\u0131 ve minnettarl\u0131k hisleri hastalar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkilemektedir. Hastalar sa\u011fl\u0131klar\u0131 için çal\u0131\u015fan insanlara minnettarl\u0131k duymaktad\u0131r. Minnettarl\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z verilen mal veya hizmette, verene duyulan hislerdir. Sa\u011fl\u0131k hizmetlerini de kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z almaya al\u0131\u015fan toplumda olu\u015fan bu anlay\u0131\u015flar\u0131n de\u011fi\u015fmesi zaman almaktad\u0131r.1.3. Hastalar\u0131n Haklar\u0131n\u0131 Talep EtmemesiHaklar\u0131n\u0131 bilen hastalar da, de\u011fi\u015fik endi\u015felerden, beklentilerden ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 haklar\u0131n\u0131 talep etmemektedir. Örne\u011fin; hastanede i\u015fi bitmedi\u011fi için, alaca\u011f\u0131 hizmetin daha da olumsuz etkilenece\u011fini dü\u015fündü\u011fü için, \u015fikayet etme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 için, \u015fikayet etmenin olumsuz de\u011ferlendirilece\u011fini dü\u015fündü\u011fü için veya ba\u015fka sa\u011fl\u0131k hizmeti alma alternatifinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 için hastalar haklar\u0131n\u0131 talep etmemektedir.Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin ba\u015f mü\u015fterisi olan hastalar, hekim kar\u015f\u0131s\u0131nda boynu bükük hasta olmak yerine, her \u015feyi sorgulayan, te\u015fhis ve tedavi sürecine aktif \u015fekilde kat\u0131lan, t\u0131p konusunda eskiye oranla daha çok bilgili bir insan olmal\u0131d\u0131r. Bu bilinç içerisinde haklar\u0131n\u0131 talep edecek düzeye gelmeli ve gerekirse \u015fikayet hakk\u0131n\u0131 kullanabilmelidir (6).2. Sa\u011fl\u0131k Kurumu ve Sa\u011fl\u0131k Personeline Ba\u011fl\u0131 Nedenler2.1. Hasta yo\u011funlu\u011fua. Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131n\u0131n fizik kapasitesinin yetersizli\u011fi.b. Sa\u011fl\u0131k personelinin yetersizli\u011fic. Hasta say\u0131s\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131d. Nöbet sistemi uygulamalar\u0131e. Hasta sevk sistemi uygulamalar\u0131f. Personelin Ki\u015fisel Kusurlar\u01312.2. Hasta merkezli sa\u011fl\u0131k hizmeti anlay\u0131\u015f\u0131na ula\u015f\u0131lamamas\u01312.3. Teknoloji yetersizli\u011fi2.4. Sa\u011fl\u0131k kurumunun yap\u0131s\u0131, ögüt kültürü ve yönetim1. Hasta Yo\u011funlu\u011fuSa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131n\u0131n önemli bir sorunu hasta yo\u011funlu\u011fudur. Hasta yo\u011funlu\u011fu, bir sa\u011fl\u0131k personeline, birim zamana, birin alana veya bir hasta odas\u0131na dü\u015fen hasta say\u0131s\u0131n\u0131n kabul edilen say\u0131dan fazla olmas\u0131d\u0131r. Hasta yo\u011funlu\u011funun olmas\u0131 hastaya, yeterli zaman ayr\u0131lmamas\u0131na, gerekli özenin gösterilmemesine, sa\u011fl\u0131k hizmetinin t\u0131bbi gereklere uygunlu\u011funun sa\u011flanamamas\u0131na, yeterli bilgi verilmemesine ve daha bir çok hasta hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131lamamas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Hasta yo\u011funlu\u011funun de\u011fi\u015fik nedenleri bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kurum taraf\u0131ndan kontrol edilebilecek nedenlerdir.a. Fizik Kapasitenin Yetersizli\u011fiSa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131 de\u011fi\u015fik nedenlerle ihtiyaca cevap verebilecek fiziki kapasiteye uygun olmamas\u0131 çoklukla gözlenen bir durumdur. Hastalar\u0131n poliklinik ve tetkik üniteleri önlerinde uzun kuyruklar olu\u015fturmas\u0131na, kliniklerde küçük bir odada çok say\u0131da hastan\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131na s\u0131k rastlan\u0131r. Fizik kapasitenin yetersizli\u011fi hastalar\u0131n alaca\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k hizmetlerini, kabul edilebilir bir konfor içerisinde ve hasta haklar\u0131na uygun bir biçimde almalar\u0131n\u0131 engellemektedir.b. Sa\u011fl\u0131k Personelinin Yetersizli\u011fiSa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda de\u011fi\u015fik nedenlere ba\u011fl\u0131 olarak baz\u0131 bran\u015flarda sa\u011fl\u0131k personeli özellikle hekim ve hem\u015fire eksikli\u011fine s\u0131kça rastlan\u0131r. Sa\u011fl\u0131k personeli eksikli\u011fi personel ba\u015f\u0131na dü\u015fen hasta say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan hasta yo\u011funlu\u011funu yükseltir.c. Hasta Say\u0131s\u0131n\u0131n Fazlal\u0131\u011f\u0131Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131 planlanma a\u015famas\u0131nda belirli bir nüfusa göe olu\u015fabilecek hasta say\u0131s\u0131 hesaplanarak planlan\u0131r. Belli bir dönemde ortaya ç\u0131kabilecek nüfus art\u0131\u015f\u0131 tahminleri de göz önünde bulundurulur. Bütün bu çabalara ra\u011fmen gelece\u011fi tahmin etmek ve planlamak zordur. Ayr\u0131ca yap\u0131sal olarak ola\u011fan üstü hallerde, baz\u0131 mevsimlerde ve baz\u0131 birimlerde hasta say\u0131s\u0131n\u0131 artmas\u0131 engellenemez. Bu durum geçici veya sürekli hasta say\u0131s\u0131n\u0131n yükselmesine ve sa\u011fl\u0131k kurumunun kapasitesini a\u015fmas\u0131na neden olur. Örne\u011fin, deprem veya Sel felaketi oldu\u011funda, bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131k göüldü\u011fünde, mevsimsel göçler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda, mevsimin yaz veya k\u0131\u015f olmas\u0131nda, iklim \u015fartlar\u0131ndaki ani de\u011fi\u015fikliklerde bu gibi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fmak olas\u0131d\u0131r.d. Nöbet Uygulamalar\u0131Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda özellikle hastanelerde mesai d\u0131\u015f\u0131nda klinik, tetkik üniteleri ve acil servislerde sa\u011fl\u0131k hizmetinin süreklili\u011fini sa\u011flamak için nöbet uygulamas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Yatakl\u0131 Tedavi Kurumlar\u0131 \u0130\u015fletme Yönetmeli\u011fi ile bu durum düzenle\u015fmi\u015ftir. Örne\u011fin; bir klinikde yatan hastalara mesai içerisinde 10 personel hizmet verirken, nöbet esnas\u0131nda 2 personel hizmet vermektedir. Bir çok hastanede nöbet süresi 16 Saati bulmaktad\u0131r. Nöbet süresi içerisinde bir personele dü\u015fen hasta say\u0131s\u0131 büyük oranda artmaktad\u0131r. Bir hastanede 5 nöoloji uzman\u0131 varsa 2’si poliklinikte hasta bakmaktad\u0131r. 200 hasta oldu\u011funu dü\u015fünürsek poliklinik yapan hekim ba\u015f\u0131na 100 hasta dü\u015fmektedir. Halbuki 5 hekimin de poliklinik yapmas\u0131na imkan sa\u011flansa hekim ba\u015f\u0131na 40 hasta dü\u015fecektir.Ayr\u0131ca böyle bir uygulama hastalar\u0131n hekim seçme hakk\u0131n\u0131 kullanmas\u0131na imkan tan\u0131yacakt\u0131r. Hekim seçme hakk\u0131 beraberinde hastan\u0131n memnun olmad\u0131\u011f\u0131 hekimi de\u011fi\u015ftirme, hekimini tan\u0131ma haklar\u0131n\u0131 da kullanmas\u0131na imkan tan\u0131yacakt\u0131r.Sonuç olarak personel ba\u015f\u0131na dü\u015fen hasta say\u0131s\u0131 artmaktad\u0131r. Hastaneler nöbet uygulamas\u0131ndan do\u011fan hasta yo\u011funlu\u011funu kendi yap\u0131lar\u0131 içerisinde k\u0131smen çözebilme kabiliyetine sahiptir. Nöbetçi say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rarak, bütün hekimlere poliklinik yapma imkan\u0131 sa\u011flayarak veya baz\u0131 birimlerde vardiya uygulamas\u0131 yaparak hastalar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu birimleri k\u0131smen de olsa rahatlatabilirler.e. Hasta Sevk Sistemi Uygulamalar\u0131Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131ndan hizmet almak isteyenler sa\u011fl\u0131k sisteminden faydalanmalar\u0131nda basitten karma\u015f\u0131\u011fa giden bir yol izlemeleri gerekmektedir. Öncelikle birinci basamak sa\u011fl\u0131k hizmeti veren kurulu\u015flara ba\u015fvurmalar\u0131, sorunu çözülemedi\u011fi takdirde bu birim taraf\u0131ndan ikinci basamak tedavi kurulu\u015flar\u0131na sevk edilmeleri gerekir. Daha sonra gerekirse üçünü basamak tedavi kurumlar\u0131na gönderilmelidir. Birinci basamak sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n iyi i\u015fletilmemeleri, halk\u0131n güveninin kaybolmas\u0131 veya yasal istisna düzenlemeleri basit sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n da üst birimlere ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 netice vermektedir. Sa\u011fl\u0131k oca\u011f\u0131nda çözülebilecek bir sorun hastaneye, hatta e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastanesine ta\u015f\u0131nmakla hasta yo\u011funlu\u011funun artmas\u0131na neden olmaktad\u0131r.Yukar\u0131da aç\u0131klanmaya çal\u0131\u015f\u0131lan nedenlere ba\u011fl\u0131 olarak hasta yo\u011funlu\u011fu sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda özellikle hastane polikliniklerinde artmaktad\u0131r. Hasta yo\u011funlu\u011fu hasta haklar\u0131 yönetmeli\u011finde belirtilen hasta haklar\u0131na uyularak hizmet vermeyi güçle\u015ftirmekte, ihlal kap\u0131lar\u0131n\u0131 açmakta veya art\u0131rmaktad\u0131r.Hastanelerde ço\u011fu zaman ya\u015fanan öneklere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; Günde 20 hastay\u0131 muayene etmesi gereken bir poliklinik hekimi 50 hastay\u0131 muayene etmek zorunda kal\u0131rsa, öncelikle muayene odas\u0131 kap\u0131s\u0131nda uzun hasta kuyruklar\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r. Zaten hasta olan ve en az\u0131ndan oturarak istirahat etmesi gereken hastalar ayakta saatlerce beklemek zorunda kal\u0131r. Hasta haklar\u0131 yönetmeli\u011finde belirtilen asgari bir konfor içinde sa\u011fl\u0131k hizmeti almak hakk\u0131 ihlal edilir. Hekim, bütün hastalara bakabilmek için zaman s\u0131n\u0131rlamas\u0131 yapmak zorunda oldu\u011fundan hastay\u0131 dinlemek, tam muayene etmek, hastaya bilgi vermek ve hastan\u0131n mahremiyetini gözetmek, kullanaca\u011f\u0131 ilaçlar\u0131 tarif etmek gibi bir çok hususta gerekli dikkati gösteremez. Bütün bunlar; hastan\u0131n etkili sa\u011fl\u0131k hizmeti alma, hastan\u0131n kurum, personel ve hastal\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi alma, hastan\u0131n bilgilendirilmi\u015f r\u0131zas\u0131n\u0131 alma, mahremiyetinin korunmas\u0131 gibi bir çok hakk\u0131n\u0131n ihlaline ortam sa\u011flamaktad\u0131r.f. Personelin Ki\u015fisel Kusurlar\u0131Sa\u011fl\u0131k hizmeti alma sürecinde ortaya ç\u0131kan hasta haklar\u0131 ihlallerinin önemli nedenlerinden birinin de sa\u011fl\u0131k çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n kas\u0131tl\u0131 veya kas\u0131t olmadan yapt\u0131klar\u0131 hatal\u0131 uygulamalar\u0131, olumsuz tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131d\u0131r.Malpraktis kapsam\u0131nda kas\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131 halde, mesleki bilgi ve beceri eksikli\u011fi, dikkatsizlik, tedbirsizlik, bilimsel ve t\u0131bbi kurallara uymama ve gerekli özenin gösterilmemesi söz konusu olmaktad\u0131r. Bu nedenlerle hastalar\u0131n tedavi edilemedi\u011fi, yanl\u0131\u015f tedavi edildi\u011fi, tedavi süresinin uzad\u0131\u011f\u0131, vücut bütünlü\u011füne zarar verildi\u011fi, hatta hastan\u0131n ölümüne sebep olundu\u011fu yönünde halk aras\u0131nda söylentiler, mahkemelerde davalar ve medyada yer alan haberler bulunmaktad\u0131r.Ayr\u0131ca malpraktis kavram\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, hekim ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k personelinin kas\u0131tl\u0131 tutum ve davran\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 ortaya ç\u0131kan hasta haklar\u0131 ihlalleri de vard\u0131r. Hastadan b\u0131çak paras\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda yasal olmayan Ameliyat ücreti talep etmek, hastan\u0131n devlet hastanesinde tedavisinin daha iyi yap\u0131labilmesi için doktorun özel muayenehanesine gitmesi için yönlendirmek, hastaya nazik ve \u015fefkatli davranmamak, devlet hastanesinde otoriter hekim, doktorun kendi muayenesinde kat\u0131l\u0131mc\u0131 hekim davran\u0131\u015f\u0131 sergilemek bunlardan bir kaç\u0131d\u0131r.2. Hasta Merkezli Sa\u011fl\u0131k Hizmeti Anlay\u0131\u015f\u0131na Ula\u015f\u0131lamamas\u0131Sa\u011fl\u0131k hizmetleri insanlar\u0131n vazgeçemeyecekleri hizmetlerden biridir. Bu nedenle sa\u011fl\u0131k hizmeti verenlere kar\u015f\u0131 minnettarl\u0131k hisleri ta\u015f\u0131rlar. Ayr\u0131ca sa\u011fl\u0131k hizmetleri uzmanl\u0131k gerektirdi\u011finden hasta di\u011fer hizmetlerin tüketicileri gibi aktif tercih edici olamamaktad\u0131r.Geleneksel anlay\u0131\u015fla yerle\u015fmi\u015f olan hekim merkezli veya i\u015f merkezli t\u0131p uygulamalar\u0131nda, sürec tamamen hekim taraf\u0131ndan kontrol edilmektedir. Hasta edilgen bir konuma itilir, inisiyatif kullanmas\u0131na f\u0131rsat verilmez. Hekim veya di\u011fer sa\u011fl\u0131k personeli hastaya sorular sorar, komutlar verir, tetkikler ister ve tedaviyi uygular(7).Halbuki hasta merkezli t\u0131p uygulamalar\u0131nda te\u015fhis ve tedaviyle ilgili kararlar\u0131 daima hasta verir. Hekim veya di\u011fer sa\u011fl\u0131k personeli sürecin her a\u015famas\u0131nda hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131 bilgilendirir, neyin niçin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, yap\u0131lmas\u0131 veya yap\u0131lmamas\u0131 durumunda ortaya ç\u0131kacak sonuçlar\u0131n neler olabilece\u011fini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla aç\u0131klar, ama hastan\u0131n yerine, hastan\u0131n ad\u0131na karar vermez. Sonuç olarak beden de, hastal\u0131k ta hastan\u0131nd\u0131r (7).\u0130\u015f veya hekim merkezli anlay\u0131\u015f, hastan\u0131n tedavi ve karar sürecine aktif kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 büyük ölçüde engellemektedir. Bunun sonucu olarak, verilecek olan bir cerrahi müdahale karar\u0131na hastan\u0131n bilinçli kat\u0131l\u0131m\u0131 ve karar\u0131 kendisinin vermesi güçle\u015fmektedir. Hasta kendine verilene raz\u0131 olmak durumunda kalmaktad\u0131r. Halbuki hasta merkezli hizmet anlay\u0131\u015f\u0131nda hasta tam ayd\u0131nlat\u0131larak alternatifler aras\u0131ndan tercihini sonuçlar\u0131n\u0131 bilerek kullan\u0131r.3.Teknoloji Yetersizli\u011fiBir sa\u011fl\u0131k kurulu\u015fu toplumun sa\u011fl\u0131k ihtiyaçlar\u0131n\u0131 ancak mevcut teknoloji ölçüsünde kar\u015f\u0131lar. Teknoloji geli\u015ftikçe sa\u011fl\u0131k hizmetleri daha çabuk, güvenilir bir biçimde arz edilmektedir. H\u0131zl\u0131 geli\u015fen ve de\u011fi\u015fen t\u0131p teknolojisi te\u015fhis ve tedavinin kalitesini yükseltir (6).Bir çok sa\u011fl\u0131k kurumunda gerekli t\u0131bbi cihazlar bulunmamakta, ar\u0131zalanan cihazlar tamir edilememekte, teknik donan\u0131m iyi organize edilememekte veya cihazlar\u0131 kullanabilecek yeterli personel bulunmamaktad\u0131r. Bu nedenlerle gerekli t\u0131bbi müdahale aksamakta veya hastalara tetkik için uzun sürelerle randevu verilmektedir.Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131ndaki teknolojik yetersizlikler bir çok hastan\u0131n kaybedilmesi, sakat kalmas\u0131, tedavi süresinin uzamas\u0131, tedavi esnas\u0131nda daha fazla eziyete maruz kalmas\u0131na, ço\u011fu zaman da daha yüksek tedavi masraflar\u0131na katlanmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r.4. Sa\u011fl\u0131k Kurumunun Yap\u0131s\u0131 Örgüt Kültürü ve YönetimYönetim en yal\u0131n anlat\u0131m\u0131yla, insanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile amaçlar\u0131n ba\u015far\u0131lmas\u0131 süreci olarak tan\u0131mlanabilir. Yönetici ise yönetim göevini üstlenen ki\u015fidir. Bir amac\u0131n gerçekle\u015ftirilmesi için gerekli maddi ve be\u015feri tüm kaynaklar\u0131n bir arada bulunmas\u0131 o amac\u0131n gerçekle\u015ftirilmesini güvence alt\u0131na almaz. Bu kaynaklar\u0131 harekete geçirecek olan bir ö\u011feye gereksinim duyulur. Bu da yönetimdir. Yöneticiler ald\u0131klar\u0131 kararlar ve üstlendikleri, i\u015flevlerle sa\u011fl\u0131k kurumunun performans\u0131n\u0131 önemli ölçüde etkilemektedir. Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131 yöneticilerinin yerine getirmesi gereken rollerden biri de önderlik rolüdür (8).Kültür, genellikle bir toplumun bilgi, ideoloji, de\u011fer, hukuk ve günlük ritüel sistemine yans\u0131yan geli\u015fmeler olarak tan\u0131mlanabilir. Siyaset bilimcisi Robert Presthus, günümüzde bir ‘ögüt toplumu’nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 öne sürmü\u015ftür. Sanayi toplumlar\u0131na özgü i\u015fbölümü, bir bütünle\u015fme sorunu ya da daha yerinde bir deyimle bir ‘kültürel yönetim’ sorunu olu\u015fturur. Nas\u0131l bir kültürdeki bireyler pek çok ortak yönü payla\u015fmakla birlikte farkl\u0131 ki\u015filiklere sahipse, gruplar ve ögütler için de ayn\u0131 \u015fey söz konusudur. Örgütler kendi ay\u0131rt edici kültür modellerine sahip mini toplumlard\u0131r. Günümüzde \u015firket kültürü olarak kabul edilen \u015fey budur (9).Di\u011fer bir ifadeyle kurum ve ögütlerde yerle\u015fmi\u015f anlay\u0131\u015flar do\u011frultusunda ortaya ç\u0131kan i\u015flemlerin yap\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131 ve ki\u015filer aras\u0131 ileti\u015fim biçimleri ögüt kültürünü olu\u015fturur. Örgüt kültürü ögütün genel de\u011ferlerini ve tarz\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. Kurum çal\u0131\u015fanlar\u0131 bu havadan etkilenerek tarz\u0131n\u0131 geli\u015ftirir. Örgüt kültürünü etkileyen önemli bir unsur da yöneticilerin tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131d\u0131r.Sa\u011fl\u0131k kurumunun yeni bir personeli, kurumun ögüt kültürü çal\u0131\u015fma ve verimlili\u011fi önemsemiyorsa, ögüt kültürünün etkisiyle bir süre sonra ‘Her \u015feyi ben mi düzeltece\u011fim’ dü\u015füncesine ula\u015f\u0131r ve motivasyonunu kaybeder. Tersi durumda personelin çal\u0131\u015fma motivasyonu ve verimlili\u011fi artar. Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131 yöneticilerinin profesyonel ve ça\u011fda\u015f yönetim anlay\u0131\u015f\u0131 ile sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda önderlik yapmamalar\u0131 kurumun ve çal\u0131\u015fanlar\u0131n kurum amaçlar\u0131n\u0131 gerçekle\u015ftirmek konusunda zaaflar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sonuç verir. Olumsuz ögüt kültürü ve yetersiz yönetim sonucu sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda hastalar\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanmalar\u0131nda, hak ihlallerine kap\u0131 açar.3.Sa\u011fl\u0131k Sistemi Ve Finansman Yöntemine Ba\u011fl\u0131 NedenlerBir ülkede sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin, hangi kurumlar ve ki\u015filer taraf\u0131ndan, nas\u0131l verilece\u011fini sa\u011fl\u0131k sistemi ve bu hizmetlerin harcamalar\u0131n\u0131n nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 da finansman \u015fekilleri belirler. Sa\u011fl\u0131k sistemi ve finansman\u0131n nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fta anayasa olmak üzere yasal ve idari düzenlemelerde tan\u0131mlan\u0131r. Olu\u015fan sa\u011fl\u0131k sistemi ve finansman modeli de hastalar\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma ve hizmeti al\u0131rken haklar\u0131n\u0131 kullanabilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na imkan tan\u0131r. Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin kamu sektöü veya özel sektö a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131, sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131 aras\u0131nda rekabete imkan tan\u0131mas\u0131, denetim ve kalite uygulamalar\u0131, personele yönelik ücret sistemleri, sa\u011fl\u0131k giderlerinin vergilerden, primlerden veya direkt hasta taraf\u0131ndan ödenmesi, hastalar\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma biçim ve tarzlar\u0131n\u0131 etkiler ve hasta haklar\u0131n\u0131n kullan\u0131lma düzeyini belirler.Hasta haklar\u0131, insan haklar\u0131, bireysel hak ve özgürlükler ve tüketici haklar\u0131 kavramlar\u0131na paralel olarak geli\u015fen ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin sunumunda bu kavramlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak, belirleyici olmaya do\u011fru yükselen bir de\u011ferdir. Özellikle ülkemizde AB üyeli\u011fi sürecinde, sa\u011fl\u0131k hizmetlerine yönelik yeni düzenlemelerin anahtar\u0131 olaca\u011f\u0131 dü\u015fünülmektedir.Bu yaz\u0131da hasta haklar\u0131 ihlallerinin nedenlerini, taraflar\u0131 esas alarak, hastaya, sa\u011fl\u0131k kurumu ve sa\u011fl\u0131k personeline, sa\u011fl\u0131k sistemi ve finansman yöntemine ba\u011fl\u0131 nedenler olarak üç ana grup alt\u0131nda sistematik bir \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hasta haklar\u0131 ihlallerinin nedenlerinin s\u0131n\u0131flanmas\u0131 amac\u0131, ihlal nedenlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve çözüm yollar\u0131na i\u015faret etmek olup, bu konuda çal\u0131\u015fma yapan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve uygulay\u0131c\u0131lara yol gösterece\u011fi ve olumlu katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131 dü\u015fünülmü\u015ftür.Ö\u011frt.Gö.Sedat BOSTANKTÜ. Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri MYO. Ö\u011fretim Göevlisi, \u0130\u015fletme Bilim Uzman\u0131, Trabzon\u0130BN\u0130 S\u0130NA T\u0131p Dergisi, Cilt:10, Say\u0131: 2-3, Sayfa: 65-72, 2005 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.KAYNAKLAR:1. Fi\u015fek NH: Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na Giri\u015f. Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 1-6, 1985.2. Güçhan N: Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Hem\u015fireli\u011fi, Anadolu Üniversitesi, ed., Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Temel Kavramlar ve Tan\u0131mlar, , \u015fanl\u0131 T: Eski\u015fehir, 2-5, 1992.3. Hasta Haklar\u0131 Yönetmeli\u011fi, Resmi Gazete, Tarih: 01.08.1998, Say\u0131: 234204. Özlü T: Hasta Haklar\u0131, Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 241-264, 2005.5. Tengilimo\u011flu D: Sa\u011fl\u0131k Kurulu\u015flar\u0131nda Halkla \u0130li\u015fkiler, Gazi Kitapevi, Ankara, 27-30, 2001.6. Karafak\u0131o\u011flu M: Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Pazarlamas\u0131, \u0130stanbul Üniversitesi, \u0130stanbul, 45-69, 2001.7. Özlü T: Hekiminizi Nas\u0131l Al\u0131rd\u0131n\u0131z, Kaknüs yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 137-139, 2003.8. Kavuncuba\u015f\u0131 \u015f: Hastane ve Sa\u011fl\u0131k Kurumlar\u0131 Yönetimi, Siyasal Kitapevi, Ankara, 4-5, 2000.9. Morgan G: Yönetim ve Örgüt Teorilerinde Metafor, MESS Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 140-151, 1998.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hasta, organizmas\u0131 yaralanan ya da çe\u015fitli nedenlerle vücudunun homeostatik dengesi bozulan ve bu durumun neticesinde fizyolojik, psikolojik, sosyal ve ekonomik sorunlar ya\u015fayan kimsedir. Hasta haklar\u0131, Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma ihtiyac\u0131 bulunan fertlerin, s\u0131rf insan olmalar\u0131 sebebiyle sahip bulunduklar\u0131 ve Anayasa, milletleraras\u0131 antla\u015fmalar, kanunlar ve di\u011fer mevzuat ile teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bulunan haklar\u0131d\u0131r. Hasta haklar\u0131 kavram\u0131 1981 Dünya Tabipler Birli\u011finin Lizbon Bildirisi[Devam\u0131n\u0131 Oku…]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22524],"tags":[29359,29360,29361,29363,29364,29362],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15425"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15425"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15425\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}