Menopoz insan hayat\u0131nda önemli de\u011fi\u015fikliklerin meydana gelmesine neden olur. Hem ruhsal hem de fiziksel bu de\u011fi\u015fiklikler temel olarak vücutta yumurtal\u0131klardan salg\u0131lanan östrojenin azalmas\u0131 nedeniyle ortaya ç\u0131kar. Menopozla birlikte özellikle a\u015fa\u011f\u0131da anlat\u0131lacak olan risk faktörleri olanlarda kemik dokusu da k\u0131sa zamanda kalitesinden ödün vermeye ba\u015flayabilir. Menopozda olan kad\u0131nlar ya\u015famlar\u0131n\u0131n geri kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131nda osteoporoza ba\u011fl\u0131 %50'lik bir kemik k\u0131r\u0131\u011f\u0131 riski ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131rlar. Osteoporoz insan ömrünün giderek uzamas\u0131yla birlikte ülkemizde de önemli bir sorun haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Osteoporoz nedir?Osteoporoz, ya da daha çok bilinen ad\u0131yla "kemik erimesi", kemi\u011fin Mineral içeri\u011finin azalmas\u0131 nedeniyle dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131, yani kalitesinin dü\u015fmesidir. Vücutta kortikal kemik ve trabeküler kemik olmak üzere iki ayr\u0131 kemik türü vard\u0131r. Kortikal kemik tüm vücut kemiklerinin %80'ini olu\u015ftururken, trabeküler kemik, bir ar\u0131pete\u011fi yap\u0131s\u0131nda olan ve yüzey alan\u0131 daha geni\u015f bir kemik türüdür. Trabeküler kemik omurgalarda ve uzun kemiklerin uç k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yer al\u0131r ve osteoporoza ba\u011fl\u0131 k\u0131r\u0131klara en hassas bölgeler de buralar\u0131d\u0131r. Kemikler sürekli olarak yap\u0131m-y\u0131k\u0131m olaylar\u0131n\u0131n ardarda devam etmesiyle yenilenen Canl\u0131 dokulard\u0131r. Trabeküler kemi\u011fin yap\u0131m-y\u0131k\u0131m h\u0131z\u0131n\u0131n kortikal kemi\u011fe göre 4-8 kat daha h\u0131zl\u0131 olmas\u0131 bu kemikleri k\u0131r\u0131klara daha hassas hale getirmektedir.Kad\u0131nlarda 40 ya\u015f\u0131na kadar yap\u0131m-y\u0131k\u0131m olay\u0131 dengeli bir \u015fekilde devam ederken, bu ya\u015ftan itibaren y\u0131ll\u0131k %0,5’lik bir oranda geri dönü\u015fümsüz bir kemik kayb\u0131 olur. Bu, özellikle menopozdan itibaren daha da h\u0131zlan\u0131r ve menopozda olan bir kad\u0131n her y\u0131l trabeküler kemiklerinin %5'ini ve tüm vücut kemik dokusunun %1-1.5'luk bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaybeder. Bu kay\u0131plar 10–15 y\u0131ll\u0131k h\u0131zl\u0131 bir dönemden sonra oldukça azal\u0131r. \u0130\u015fte bu a\u015famaya kadar kaybedilen kemik dokusu miktar\u0131 kad\u0131n\u0131n ileride kemik k\u0131r\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p kar\u015f\u0131la\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen en önemli etkenlerden biridir. Zira bu süre içerisinde trabeküler kemi\u011fin %50'si kortikal kemi\u011fin ise %30'u kadar bir miktar\u0131 kaybedilmi\u015f olabilir.<\/p>\n
Osteoporoz hangi kemikleri etkiler?Osteoporoz en s\u0131k vücudun yükünü ta\u015f\u0131yan ve trabeküler yap\u0131da olan omurlar\u0131 etkiler. Tüm osteoporoz olgular\u0131n\u0131n %47'si omurlarda, %20'si kalçada (uyluk kemi\u011finin ba\u015f k\u0131sm\u0131nda), %13'ü bileklerde ve %20'si di\u011fer kemiklerde görülür. unun sonucunda özellikle ileri ya\u015flarda omurlardaki çökme k\u0131r\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak boyda k\u0131salma olabilece\u011fi gibi (bir kad\u0131n\u0131n ileri ya\u015flarda boyu 15–20 cm'ye kadar k\u0131salabilir!), hafif dü\u015fmeler sonucunda ya da kendili\u011finden, ba\u015fta kalçada olmak üzere di\u011fer kemiklerde hayat\u0131 tehdit eden k\u0131r\u0131klar meydana gelebilir.<\/p>\n
Osteoporoz kimlerde daha s\u0131k görülür?Osteoporoz riski ya\u015fla birlikte artar ve özellikle kad\u0131nlarda erkeklere göre daha s\u0131k görülür. \u0130nce kemik yap\u0131s\u0131 olanlarda, ailesinde ve özellikle ailesindeki kad\u0131nlardan birinde kemik k\u0131r\u0131\u011f\u0131 öyküsü ya da boyunda k\u0131salma öyküsü bulunan kad\u0131nlarda, 45 ya\u015f\u0131ndan önce kendili\u011finden ya da ameliyatla yumurtal\u0131klar\u0131n al\u0131nmas\u0131 neticesinde menopoza giren kad\u0131nlarda, uzun süreli adet görememe \u015feklinde adet düzensizli\u011fi olan kad\u0131nlarda, g\u0131dalar\u0131n\u0131n kalsiyum içeri\u011fi az olan kad\u0131nlarda (en önemli kalsiyum kaynaklar\u0131 süt ve süt ürünleridir), ya\u015famlar\u0131nda egzersize yer vermeyen, sigara içen, a\u015f\u0131r\u0131 Alkol kullanan kad\u0131nlarda, kortizon ve di\u011fer baz\u0131 ilaçlar\u0131 kullanmak zorunda olanlarda ve ba\u015fta hipertiroidi (tiroid Hormonlar\u0131n\u0131n yüksek olmas\u0131) olmak üzere çe\u015fitli hormonsal hastal\u0131klarda osteoporoz riski artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
70 ya\u015f\u0131n üzerinde olan kad\u0131nlar\u0131n %21'inde hiçbir belirti olmasa da radyolojik olarak k\u0131r\u0131k yönünde de\u011fi\u015fiklikler gözlenir. Kalça kemi\u011fi k\u0131r\u0131klar\u0131n\u0131n riski menopozdan 10–15 y\u0131l sonra artmaya ba\u015flar ve 90 ya\u015f\u0131nda bir kad\u0131n\u0131n kalça kemi\u011fi geçirmi\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 %20'dir. Bu kalça k\u0131r\u0131klar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %15'i ilk üç ayda ölümle sonuçlanacak kadar a\u011f\u0131rd\u0131r. Özellikle kalça k\u0131r\u0131klar\u0131 %50 kad\u0131nda sakatl\u0131kla sonuçlan\u0131r.<\/p>\n
Osteoporozun NedenleriOsteoporoz metabolik kemik hastal\u0131klar\u0131n\u0131n en s\u0131k görülenidir. Vücut yeterli yeni kemik olu\u015fturamamaktad\u0131r. Y\u0131k\u0131m süreci ise h\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kalsiyum ve fosfat kemik geli\u015fimi için zorunlu olan iki mineraldir. Vücut ömür boyu kemik yap\u0131m\u0131 için Calcium'a ihtiyaç duymaktad\u0131r. Diyetle al\u0131nan kalsiyum yetersizse veya emilimi yetersizse kemik dokular\u0131nda zay\u0131flamalar olu\u015fur. Kemiklerin k\u0131r\u0131lmaya e\u011filimi artar.<\/p>\n
Osteoporozu haz\u0131rlayan en önemli etkenlerden biri, otuz ya\u015f dolay\u0131nda kemik kütlesinin azalmaya ba\u015flamas\u0131d\u0131r. Kad\u0131nlarda ba\u015fka bir önemli haz\u0131rlay\u0131c\u0131 etken menapoz döneminde östrojen Hormonu salg\u0131s\u0131n\u0131n h\u0131zla azalmas\u0131d\u0131r. Genellikle kemiklerdeki yo\u011funluk kayb\u0131 uzun y\u0131llar boyunca fark edilmeden geli\u015fir. Hastal\u0131k kemiklerdeki k\u0131r\u0131lma ile ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ise art\u0131k oldukça ilerlemi\u015ftir.Osteoporozun nedenlerinden en önde geleni Hormon (kad\u0131nda östrojen, erkekte androjen) eksikli\u011fidir. Özellikle 60 ya\u015f\u0131n üstündeki kad\u0131nlarda s\u0131k görülür. Bu Yumurtal\u0131k fonksiyonunun kayb\u0131 ve menapoz esnas\u0131nda östrojen hormonunun azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Di\u011fer sebepler aras\u0131nda diyetle dü\u015fük kalsiyum al\u0131nmas\u0131, kortikosteroid tedavisi veya fazlal\u0131\u011f\u0131 hipertiroidizm, hiperparatiroidizm, hareketsizlik, kemik kanserleri, genetik bozukluklar say\u0131labilir.<\/p>\n
Osteoporoz tan\u0131s\u0131 nas\u0131l konur?Klasik radyolojik yöntemlerle (düz röntgen filmleriyle) osteoporoz tan\u0131s\u0131 koymak hatal\u0131d\u0131r. Bunun yerine DEXA ad\u0131 verilen özel yöntemle ve kemik tomografisi yöntemiyle vücudun en hassas kemikleri olan uyluk ba\u015f\u0131 bölgesi, omurlar ve kol kemiklerinin incelemesi yap\u0131l\u0131r ve hassas bir \u015fekilde tan\u0131 konabilir. Raporda "normal", "osteopeni" (osteoporoz ba\u015flang\u0131c\u0131), "osteoporoz" ve "ileri derecede osteoporoz" olmak üzere farkl\u0131 ifadeler kullan\u0131labilir. Hiç bir \u015fikayeti olmayan kad\u0131nlarda bile menopoza girdiklerinde bir kez ve daha sonra be\u015fer y\u0131ll\u0131k aral\u0131klarla kemik ölçümü önerilmektedir.<\/p>\n
Osteoporoz nas\u0131l tedavi edilir?Ba\u015flam\u0131\u015f bir osteoporoz süreci sonucu kaybedilen kemi\u011fi yerine geri getirmek zordur. Ancak süreç baz\u0131 tedavilerle büyük oranda durdurulabilir. Bunun sonucunda ileri derecede osteoporoz olgular\u0131 hariç, k\u0131r\u0131k olu\u015fma riski de önemli derecede azalm\u0131\u015f olur. Östrojen tedavisinin süreci yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131 art\u0131k kesinlikle kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Östrojen tedavisi alanlarda kol ve kalça k\u0131r\u0131klar\u0131nda %50-60 oran\u0131nda azalma, beraberinde kalsiyum al\u0131m\u0131 da sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda (kalsiyumdan zengin g\u0131dalar al\u0131nmas\u0131 ve gerekli durumlarda ilaç \u015feklinde kalsiyum tedavisi) omurga kemi\u011fi k\u0131r\u0131klar\u0131nda %80'lik bir azalma beklenebilir. Bu, özellikle en az 5 y\u0131ll\u0131k bir tedavi sonras\u0131 etkili olur. Östrojen tedavisinin etkili olabilmesi için tedavi devam etmelidir. Tedavi b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda osteoporoz süreci tedaviden önceki eski h\u0131z\u0131yla devam eder. Progesteron tedavisi de kalsiyum metabolizmas\u0131 üzerindeki olumlu etkileriyle osteoporozun önlenmesine katk\u0131da bulunur.<\/p>\n
Kalsiyum emilimi ya\u015fla birlikte azal\u0131r ve özellikle menopoz sonras\u0131 azalma daha belirgin olur. Kalsiyum dengesinin sa\u011flanmas\u0131 osteoporoz engellenmesinde en önemli basamaklardan biridir. Ancak östrojenin az oldu\u011fu durumlarda kalsiyum ne kadar al\u0131n\u0131rsa al\u0131ns\u0131n etkili olmayabilir. Bu yüzden östrojen tedavisine ek olarak vücuda g\u0131dalarla ya da ilaç verilmesi yoluyla günlük 1000 gram kalsiyum giri\u015finin sa\u011flanmas\u0131 önemlidir. Östrojen tedavisinin sak\u0131ncal\u0131 oldu\u011fu durumlarda ise calsitonin adl\u0131 ilaçtan faydalan\u0131l\u0131r. Calcitonin gibi baz\u0131 ilaçlarda kemik yo\u011funlu\u011fu ve kemik a\u011fr\u0131lar\u0131 üzerinde etkilidir.Tedavi mutlaka uzman bir doktor taraf\u0131ndan planlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130laç tedavisi d\u0131\u015f\u0131nda osteoporozun önlenmesi ya da ilerlemesinin durdurulmas\u0131 için ya\u015fam tarz\u0131nda da baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Günde en az 30 Dakika olmak üzere, haftada 3 kez vücudu zorlamayan sporlar yap\u0131lmas\u0131 menopoz döneminde kemi\u011fin mineral miktar\u0131n\u0131 önemli ölçüde iyile\u015ftirir. Sigara ve alkol b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dengeli bir diyetle yeterli kalsiyum al\u0131nmas\u0131 için gerekli de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Menopoz insan hayat\u0131nda önemli de\u011fi\u015fikliklerin meydana gelmesine neden olur. Hem ruhsal hem de fiziksel bu de\u011fi\u015fiklikler temel olarak vücutta yumurtal\u0131klardan salg\u0131lanan östrojenin azalmas\u0131 nedeniyle ortaya ç\u0131kar. Menopozla birlikte özellikle a\u015fa\u011f\u0131da anlat\u0131lacak olan risk faktörleri olanlarda kemik dokusu da k\u0131sa zamanda kalitesinden ödün vermeye ba\u015flayabilir. Menopozda olan kad\u0131nlar ya\u015famlar\u0131n\u0131n geri kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131nda osteoporoza ba\u011fl\u0131 %50'lik bir kemik k\u0131r\u0131\u011f\u0131 riski ile kar\u015f\u0131[Devam\u0131n\u0131 Oku…]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22524],"tags":[29613],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15519"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15519"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15519\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}