ASBESTOS\u0130S<\/p>\n
Bir do\u011fal silikat Minerali olan asbestin \u0131s\u0131y\u0131 iletmemesi yüzünden insanlar ile birlikteli\u011fi eski ça\u011flarda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. On dokuzuncu yüz y\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonraki endüstri devriminde, \u0131s\u0131, elektrik, sürtünme ve asitlere dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131 yüzünden bir çok i\u015fyerlerinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için "sihirli mineral" olarak an\u0131l\u0131rken, yirminci yüz y\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra karsinojenik olmas\u0131 ortaya ç\u0131k\u0131nca, ismi "öldürücü toz" olmu\u015ftur.<\/p>\n
Asbest fizik yap\u0131 olarak düz (amphibol) ve e\u011fri lifli (chrysotile) iki türü vard\u0131r. Amphibol asbestin, kimyasal yap\u0131s\u0131na göre, crocidolite (mavi asbest), amosite (kahverengi asbest), tremolite, anthophollite ve actinolite çe\u015fitleri vard\u0131r. Endüstride en çok kullan\u0131lan chrysotile , crocidolite ve amosite cinsleriydi. Bunlardan Sa\u011fl\u0131k için en tehlikelileri olan crocidolite ve amosite'nin kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131 bir çok ülkelerde yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Endüstride kullan\u0131lan asbestin % 90'in\u0131 kapsayan chrysotile de bir çok ülkelerde yasaklanm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n daha az karsinojenisitesi tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011fu için baz\u0131 ülkelerde s\u0131k\u0131 kontrol alt\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Asbest sadece solunum yoluyla vücuda girdi\u011finde hastal\u0131k yapabilmektedir. Sebep oldu\u011fu hastal\u0131klar, beni\u011fn veya mali\u011fn olabilmektedir. Birinci grubun içinde, plevrada fibrosis, kalsifikasyon, effüzyon; akci\u011fer parankimas\u0131nda fibrosis (asbestosis) yer al\u0131r. \u0130kinci grupta ise, plevra ve peritonun mali\u011fn mezOtelyomalar\u0131, akci\u011fer kanserleri ve az da olsa larenks ve sindirim organ\u0131 kanserleri bulunur. Hiç sigara içmeyen ve endüstriyel ili\u015fkisi olmayan ki\u015filerde akci\u011fer Kanser riski 1 kabul edilirse, bu oran Günde 20 sigara içenlerde 45'e, hem sigara içen ve hem de asbest tozu soluyanlarda ise 92 kat\u0131na ç\u0131kmaktad\u0131r. Kanserojen olan sigara ve asbest birlikte oldu\u011fu zaman insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 için çok tehlikeli bir Mineral olabilmektedir. Türkiye'de k\u0131rsal bölge erkeklerinin sigara içme oran\u0131 %70'leri buldu\u011funu ve bununla birlikte asbest lifi soludu\u011funu var sayarsak halk\u0131m\u0131z\u0131n ne kadar yüksek kansere yakalanma \u015fans\u0131 oldu\u011funu anlar\u0131z.<\/p>\n
Asbestin beni\u011fn veya mali\u011fn hastal\u0131k yapabilmesi için, solunduktan 20-40 y\u0131l bir sürenin geçmesi gerekmektedir. \u0130nsanlar asbesti, i\u015f ortam\u0131nda (mesleksel veya occupational) veya çevresel (environmental veya domestik) yolla soluyabilir. Az da olsa, asbest i\u015fçisinin giysisine tak\u0131lm\u0131\u015f olan tozu evdeki yak\u0131nlar\u0131 indirek olarak soluyabilmektedir ki buna in direk ya da paraoccupational yolla asbest solunmas\u0131 denilmektedir.<\/p>\n
Türkiye'de Orta Anadolu'da yakla\u015f\u0131k olarak 16 milyon ki\u015finin k\u0131rsal bölgede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir. Bunlar\u0131n yirmi ya\u015f\u0131n üstündekilerin yakla\u015f\u0131k % 25'inde asbeste ba\u011fl\u0131 beni\u011fn plevral hastal\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Bu oran ya\u015f ilerledikçe lineer olarak artmakta ve % 80'lere ula\u015fabilmektedir. Asbest denilince aklamMali\u011fn mezotelyoma gelmektedir. Bat\u0131 dünyas\u0131nda mali\u011fn mezotelyoma insidans\u0131 1-2.2 \/ 1.000.000 \/ y\u0131l iken Türkiye'de y\u0131lda en az 500 ki\u015fide bu hastal\u0131k görülmektedir. Bat\u0131 ülkelerinde emekli asbest i\u015fçisi hastal\u0131\u011f\u0131 olan mali\u011fn mezotelyoma, ülkemizde orta ya\u015f hastal\u0131\u011f\u0131 durumundad\u0131r. Bizim k\u0131rsal bölgemizin insanlar\u0131 asbesti çevresel- domestik yolla solumaktad\u0131r. Yukar\u0131da bildirilen y\u0131ll\u0131k say\u0131n\u0131n en fazla onu mesleksel asbest solunmas\u0131yla meydana gelebilmi\u015ftir. Yani, bat\u0131 dünyas\u0131n\u0131n mesleksel hastal\u0131\u011f\u0131, bizim çevresel hastal\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r. Aslen Orta Anadolu kökenli olup ta Avrupada çal\u0131\u015f\u0131rken mezotelyomaya yakalanm\u0131\u015f i\u015fçilerimiz tazminat almak için ba\u015f vurdu\u011funda bu kabul edilmemekte ve akci\u011ferindeki asbestin Anadolu topra\u011f\u0131nda bulunan tremolit oldu\u011fu gösterilerek istekleri kabul edilmemektedir. Avrupa'daki i\u015fçilerimizdeki asbestle ilgili hastal\u0131klar, "Imported asbestos" diye yay\u0131nlanmas\u0131 komik oldu\u011fu kadar yüz k\u0131zart\u0131c\u0131 bir durumdur.<\/p>\n
Türkiye'de çal\u0131\u015fan isçilerde de ayn\u0131 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k söz konusudur. Asbest i\u015flenen bir fabrikada çal\u0131\u015fanda bununla ilgili bir hastal\u0131k ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda i\u015fveren- i\u015fçi aras\u0131nda sorun ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. \u0130\u015fçiyi hasta eden asbest onun köyünden mi gelmi\u015ftir, yoksa i\u015f yerinden mi ?<\/p>\n
Türkiye'de asbest liflerinin solunmas\u0131, içinde asbest bulunan beyaz topra\u011f\u0131n, "Ak toprak", "Gök toprak", "Ceren topra\u011f\u0131" "Çelpek" gibi çe\u015fitli isimlerle, kireç, s\u0131va, çat\u0131 ve zemin topra\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131ndan gelmektedir. \u0130ç Anadolu köylerinde bu amaçla kullan\u0131lan topra\u011f\u0131n ço\u011funun içinde hiçbir endüstriyel de\u011feri olmayan tremolite asbest bulunmaktad\u0131r. Bu tür asbestin lifleri t\u0131pk\u0131 mavi ve kahverengi asbest gibi ince uzun veya kal\u0131n olabilmektedir.<\/p>\n
Ülkemizde çevresel yolla asbest solunmas\u0131na ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu bölgeler: Eski\u015fehir'in Mihall\u0131ççik ilçe ve köyleri, Konya Ere\u011fli'sinin Halkap\u0131nar ve Ayranc\u0131 köyleri, Çank\u0131r\u0131'n\u0131n Ilgaz ve \u015eabanözü köyleri ve Yozgat'\u0131n Sorgun ilçesi ve köyleri, Sivas'\u0131n Y\u0131ld\u0131zeli ve \u015eark\u0131\u015fla köyleri, Güney Do\u011fu Anadolu bölgesinde Diyarbak\u0131r'\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Ergani ve köyleri, Elaz\u0131\u011f'\u0131n Maden ve Polu köyleri, Malatya, Ad\u0131yaman ve Urfa'n\u0131n Siverek ilçesi yer almaktad\u0131r. Karadeniz'in sahil bölgeleri ve Do\u011fu Anadolu yerle\u015fim yerlerinde asbestle ilgili hastal\u0131k bulunmamaktad\u0131r. Trakya'n\u0131n birkaç köyünde asbest solunmas\u0131na ba\u011fl\u0131 beni\u011fn plevral de\u011fi\u015fikliklere rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ege bölgesinde sadece Denizli'in Tavas ilçesi köylerinde, Burdur'un Ye\u015filova bölgesi, Kütahya'n\u0131n Aslanapa ve Gediz ilçesi, Afyon'un Elmada\u011f ilçesi köylerinde sporadik asbestle ilgi hastal\u0131klar bulunmu\u015ftur. Akdeniz bölgesinde, Toros da\u011flar\u0131 yamaçlar\u0131ndaki köyler ve Hatay'\u0131n K\u0131r\u0131khan ve Reyhanl\u0131 köylerinin baz\u0131lar\u0131nda tremolit asbest içiren topra\u011f\u0131n yukar\u0131da bahsedilen yolla kullan\u0131lmas\u0131 sonunda iç ortam havan\u0131n\u0131n solunmas\u0131yla asbesle ilgili hastal\u0131klar geli\u015fmektedir.<\/p>\n
Bir kristalize aluminosilikat olan zeolit'lerin do\u011fal 30 türünün içinde sadece erionite ve mordenite lifsel yap\u0131dad\u0131r. Bunlardan yaln\u0131z kristal yap\u0131si lifsel olan erionite'in epidemiyolojik, in vivo ve in vitro olarak karsinojenik ve fibrojenik oldu\u011fu gösterilmi\u015ftir. Erionite'nin \u015fimdiye kadar bilinen en potent kanser yap\u0131c\u0131 bir mineral oldu\u011fu Dünya Sa\u011fl\u0131k Te\u015fkilat\u0131na ba\u011fl\u0131, Uluslararas\u0131 Kanser Ara\u015ft\u0131rma Kurumu (International Agency Research on Cancer) taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Binlerce y\u0131l önce Erciyes, Hasanda\u011f ve hemen yak\u0131n\u0131ndaki Melendiz da\u011flar\u0131n\u0131n volkanik lavlar\u0131n\u0131n örttü\u011fü, yabanc\u0131lar\u0131n Cappadocia, bizlerin Göreme dedi\u011fi bölgede e\u015fsiz do\u011fa harikas\u0131 olan jeolojik bir yap\u0131 ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu yörenin sadece üç yerinde, Su ve Tuz ile reaksiyona giren volkanik lavlar chabazite, clinopitololite ve kristalize olarak lifsel yap\u0131da erionite'nin olu\u015ftu\u011fu yerlerde Karain, Tuzköy ve Sar\u0131h\u0131d\u0131r köyleri yerle\u015fmi\u015ftir. Erionite'nin asbestin yapt\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131klar\u0131n tümüne sebep oldu\u011fu Göreme bölgesindeki çal\u0131\u015fmalarla Gün yüzüne ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu bölgedeki üç köyden ayr\u0131 olarak di\u011fer köylerde seyrek de olsa mali\u011fn plevral ve peritoneal mezotelyoma endemisi oldu\u011fu taraf\u0131m\u0131zdan gösterilmi\u015ftir. Bölgeden gelen mezotelyomal\u0131 hastalar\u0131n ortalama ya\u015f\u0131 50 olup en genci 26, en ya\u015fl\u0131s\u0131 ise 75 bulunmu\u015ftur. Hastal\u0131k hem kad\u0131nlarda ve hem de erkeklerde görülüyordu. \u0130\u015fin ilginç yan\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131n baz\u0131 ailelerde daha yo\u011fun bir \u015fekilde görülmesiydi. Bir Aile içinde plevral ve peritoneal mezotelyoma ile birlikte lenfoma, karaci\u011fer kanseri, kemik sarkomu gibi mezotelyoma d\u0131\u015f\u0131 tümörler de görülmekteydi. Bu gözlemler kanserin olu\u015fmas\u0131nda esas etken erionite olmakla beraber genetik yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n da ek faktör olarak etkili olabilece\u011fini i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
Göremenin Karain, Tuzköy ve Sar\u0131h\u0131d\u0131r köylerinde yap\u0131lan proportional mortalite çal\u0131\u015fmalar\u0131nda, ilk iki köyde ölenlerin % 70'inin mali\u011fn hastal\u0131ktan öldü\u011fü gerçe\u011fini ortaya ç\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n K\u0131z\u0131rma\u011f\u0131n güneyindeki eski yerle\u015fim yerini nehrin ta\u015fk\u0131nlar\u0131 ve arkadaki kayalar\u0131n dü\u015ferek insan ve hayvan zayiat\u0131na sebep olmas\u0131 nedeniyle zaman\u0131n hükümeti 1958 y\u0131l\u0131nda köyün nehrin kuzey yakas\u0131ndaki tu\u011fla, briket gibi malzeme ile yap\u0131lm\u0131\u015f yeni evlere ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Sar\u0131h\u0131d\u0131r'daki mortalite oran\u0131n\u0131n % 50'nin alt\u0131nda olmas\u0131 buna ba\u011fl\u0131 olsa gerek. Bu köydeki hastalar\u0131n birisi hariç tümü eski köyde do\u011fmu\u015f bireylerdi. Bu olay Göreme'deki kanser sorununun ancak, köy yerlerinin de\u011fi\u015ftirilmesiyle çözülebilece\u011fini göstermektedir.<\/p>\n
Göreme'deki kanserli köylerdeki insanlar, ev ve bahçe duvarlar\u0131n\u0131n yap\u0131 ta\u015flar\u0131 olan su kayas\u0131n\u0131n içindeki erionit'ten solumaktad\u0131r. Hasta ve sa\u011flamlar\u0131n bron\u015f sekresyonunda, soluduklar\u0131 evin havas\u0131nda ve akci\u011ferlerinde hem erionite lifleri ve asbest cisimci\u011fine benzeyen zeolite cisimcikleri gösterilmi\u015ftir. Bugün sadece 35 haneli bir köy haline gelen Karainliler'\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131, çe\u015fitli nedenlerle, yurt içi ve yurt d\u0131\u015f\u0131 yerlerde ya\u015famlar\u0131n\u0131 sürdürmektedirler. Köyden ilkokulu bitirdikten sonra ayr\u0131lanlar\u0131n bile dünyan\u0131n neresine giderse gitsin mezotelyoma riskini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ASBESTOS\u0130S Bir do\u011fal silikat Minerali olan asbestin \u0131s\u0131y\u0131 iletmemesi yüzünden insanlar ile birlikteli\u011fi eski ça\u011flarda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. On dokuzuncu yüz y\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonraki endüstri devriminde, \u0131s\u0131, elektrik, sürtünme ve asitlere dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131 yüzünden bir çok i\u015fyerlerinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için "sihirli mineral" olarak an\u0131l\u0131rken, yirminci yüz y\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra karsinojenik olmas\u0131 ortaya ç\u0131k\u0131nca, ismi "öldürücü toz" olmu\u015ftur. Asbest fizik yap\u0131 olarak[Devam\u0131n\u0131 Oku…]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22524],"tags":[29826,24881,29827,29830],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15589"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15589"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15589\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}