Stres beyni küçültüyor<\/p>\n
Sava\u015f, cinsel taciz, trafik kazas\u0131 gibi \u015fiddetli travmalar\u0131n beynin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yok edip etmedi\u011fi ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor<\/p>\n
\u0130lk kez beyin tomografisi (CT) veya manyetik rezonans (MRI) çektiren hastalar, beyinlerinin somut görüntüsü kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 gizleyemezler. Anatomi dersinde beyin konusunu i\u015fleyen t\u0131p ö\u011frencileri de kadavra beynini ilk kez ellerine ald\u0131klar\u0131nda tuhaf bir duyguya kap\u0131l\u0131rlar. \u0130nsan\u0131 insan yapan bu önemli, önemli oldu\u011fu kadar da karma\u015f\u0131k organ gizemini hala koruyor.\u0130nsan vücudunun geli\u015fimi, beyin geli\u015fimini tamamlay\u0131p, yeti\u015fkin bir insan beyni haline geldikten çok sonra sona erer. Bu nedenle yeti\u015fkin bir insan\u0131n\u0131n beyninde meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler, bilim adamlar\u0131n\u0131n her zaman ilgisini çekmi\u015ftir. Kronik alkoliklerin beyni incelendi\u011fi zaman, beynin bir bölümünün alkolün etkisi ile da\u011f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 görülür. Bu arada zehirli organik Maddelere maruz kalan bir ki\u015finin beyninin bir ba\u015fka bölümünde bozukluklar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Son günlerde tüm dikkatler beynin zarar gören bir üçüncü bölümüne çevrilmi\u015f durumda. Bu bölümün strese ba\u011fl\u0131 olarak atrofiye oldu\u011fu (organlar\u0131n g\u0131das\u0131zl\u0131ktan erimesi, zay\u0131flamas\u0131)dü\u015fünülüyor .18 ya\u015f\u0131nda, normal ko\u015fullarda büyüyen bir çocu\u011fu al\u0131n, askeri üniforma giydirin; sava\u015f\u0131n tam ortas\u0131na b\u0131rak\u0131n; her çe\u015fit zulmün ve vah\u015fetin kol gezdi\u011fi kanl\u0131 çat\u0131\u015fmalara sokun; birli\u011finden geriye kendinden ba\u015fka kimse kalmas\u0131n; en yak\u0131n arkada\u015f\u0131 gözlerinin önünde ç\u0131rp\u0131na ç\u0131rp\u0131na can versin. Bu ve bunun gibi ortamlardan çok az say\u0131da insan hiç etkilenmeden, ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bozulmadan ç\u0131kar. Ortalama bir insan\u0131n böyle bir durumdan etkilenmemesi mümkün de\u011fildir. Bir süre karabasanlarla bo\u011fu\u015fur. Geri döndü\u011fünde sava\u015f alanlar\u0131nda neler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamakta zorlanan yak\u0131nlar\u0131na yabanc\u0131la\u015f\u0131r. Bütün bunlar\u0131 \u015fans\u0131 varsa k\u0131sa sürede atlat\u0131r. Bu insanlar\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131 y\u0131llarca ac\u0131 çeker ve eski haline dönemez .Birinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda bu fenomene ad\u0131 verildi. Bu \u015fokun etkisi alt\u0131ndaki insanlar, kap\u0131n\u0131n sert bir \u015fekilde çarpmas\u0131ndan bile ürkerek kendilerine s\u0131\u011f\u0131nacak bir delik ararlar. Bu olguya \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131n'dan sonra ''sava\u015f yorgunlu\u011fu'' ad\u0131 verildi. A\u011fdal\u0131 psikiyatrik terimlerin yayg\u0131n oldu\u011fu zaman\u0131m\u0131zda ise bu hastal\u0131\u011fa ''post-traumatik stress disorder-travma sonras\u0131 stres hastal\u0131\u011f\u0131-PTSD'' deniyor. Ve hastal\u0131\u011fa yaln\u0131zca sava\u015flar de\u011fil, tecavüz, çocuklukta maruz kal\u0131nan cinsel tacizler, Auschwitz toplama kamplar\u0131nda ya\u015famak gibi talihsiz olaylar da neden olabiliyor<\/p>\n
Amerikan Psikiyatri Birli\u011fi'ne göre PTSD hastalar\u0131n\u0131n \u015fikayetleri \u015funlard\u0131r: Geriye dönü\u015fler (belle\u011fe kay\u0131tl\u0131 olaylar\u0131 yeniden ya\u015famak), kabuslar, uyku bozukluklar\u0131, duygusuzluk, a\u015f\u0131r\u0131 duygusall\u0131k, zevk alamama, gereksiz ürkme-s\u0131çrama refleksi, bellek ve dikkat ile ilgili sorunlar. Bunlar\u0131n içindeki son iki semptom beyin-görüntüleme çal\u0131\u015fmalar\u0131na öncelik verilmesine yol açt\u0131.Bellek sorunlar\u0131n kayna\u011f\u0131 mikroskopik olabilir. Birkaç kritik nöronün üretim veya tüketim a\u015famas\u0131nda ortaya ç\u0131kan sorunlar, nörotransmiter'lerin içinden geçti\u011fi enzimlerle ilgili sorunlar veya hücreleraras\u0131 bilgi al\u0131\u015fveri\u015finde reseptörlerde görülen bozukluklar mikroskopik olu\u015fumlard\u0131r, Son y\u0131llarda baz\u0131 sinirbilimciler, resmi bütünüyle görmeye karar verdiler ve PTSD hastalar\u0131n\u0131n MR'lar\u0131n\u0131 çekip, beyinlerinin çe\u015fitli k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 titizlikle ölçmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu ölçümlerde hastan\u0131n cinsiyetini, ya\u015f\u0131n\u0131, e\u011fitimini, ailede ba\u015fka PTSD hastas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dikkate ald\u0131lar. Son günlerde birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bu konuda ara\u015ft\u0131rmalar yapan Yale, Manchester, Harvard, New Hampshire, California T\u0131p Fakülteleri'nden bilim adamlar\u0131 PTSD hastalar\u0131n\u0131n beyinlerindeki hipokampus denilen bölümün normalden küçük oldu\u011funu bildirdiler.Bu ortak bulgu bilim dünyas\u0131n\u0131 derinden sarst\u0131. Beyinde uzun süreli an\u0131lar\u0131n depoland\u0131\u011f\u0131, bilinçli belle\u011fin yer ald\u0131\u011f\u0131 hipokampus bugüne dek pek çok ara\u015ft\u0131rmaya konu oldu. Hipokampus'u ameliyatla ç\u0131kart\u0131lan HM olarak an\u0131lan ünlü hastan\u0131n belle\u011fi bir daha geri gelmemek üzere yok olmu\u015ftu. Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n da hipokampus'u tuttu\u011fu çoktand\u0131r biliniyor.PTSD hastalar\u0131 üzerinde gerçekle\u015ftirilen son ara\u015ft\u0131rmalarda, bu hastalar\u0131n beyinlerinde yaln\u0131zca hipokampus'un atrofiye oldu\u011fu, beynin geriye kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131 görüldü. Ne var ki hipokampus'taki hasar göz ard\u0131 edilemeyecek kadar büyüktü. Harvard T\u0131p Fakültesi ve Manchester T\u0131p Merkezi'nden Tamara Gurvits, Roger PitmanRockwell Lightve çal\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131, sava\u015f kurban\u0131 PTSD hastalar\u0131n\u0131n hipokampus'lar\u0131n\u0131n bir taraf\u0131ndaki küçülmenin yüzde 25'lere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydettiler. Bilim adamlar\u0131 bu kayb\u0131, kalbin dört odac\u0131\u011f\u0131ndan birinin travma nedeniyle ortadan yok olmas\u0131 ile bir tutuyorlar. Yale T\u0131p Fakültesi'nden Dr.Bremner ve çal\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 bu kayb\u0131n belle\u011fi ciddi biçimde etkiledi\u011fine dikkat çekiyorlar.Glukokortikoid hormonlar\u0131 "Sinirbilimciler atrofiye olmu\u015f hipokampus ile PTDS hastalar\u0131 aras\u0131nda yak\u0131n bir ili\u015fki oldu\u011funu iddia etmekle birlikte, bunun nedenleri hala sert tart\u0131\u015fmalara yol aç\u0131yor. Bremner'in ba\u015f\u0131 çekti\u011fi bir grup bilim adam\u0131na göre bu nedenlerden biri glukokortikoid hormonlar\u0131 (böbrek üstü bezi korteksinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ve kortikosteron, kortizon ve kortizolden olu\u015fan hormonlar) denilen steroid s\u0131n\u0131f\u0131 hormonlard\u0131r. Fiziksel veya psikolojik stres s\u0131ras\u0131nda, ki\u015finin adrenal bezi (böbrek üstü bezi) bu Hormonlardan bol miktarda salg\u0131lar. Glukokortikoid'ler av pe\u015findeki leopardan kaçmaya çal\u0131\u015fan geyik yavrusu için ya\u015famsal önem ta\u015f\u0131r. Hormonlar geyi\u011fin bacak kaslar\u0131na ekstra enerji gitmesini sa\u011flarken, büyüme ve üreme gibi o an için gereksiz etkinlikleri geçici olarak durdurur. \u015eiddetli fiziksel stres durumlar\u0131nda ya\u015famsal öneme sahip olan bu Hormonlar, kronik psikolojik stres durumlar\u0131nda yüksek tansiyon gibi strese ba\u011fl\u0131 bozukluklara yol açabilir.<\/p>\n
Hipokampus'ta bol miktarda glukokortikoid reseptörleri bulundu\u011fu için beynin bu bölgesi söz konusu hormonlara kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131d\u0131r. Glukokortikoid'ler kemirgen ve primatlar\u0131n hipokampi'sindeki (hipokampus'un ço\u011fulu) nöronlara zarar verebilir. Bu konuya aç\u0131kl\u0131k getirmek amac\u0131yla gerçekle\u015ftirilen deneylerde, denekler de\u011fi\u015fen sürelerde bu hormonlara maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131. Glukokortikoid düzeyi bir-iki günlük bir süre için yükselti\u011finde, deneyin Oksijen ve glukoz eksikli\u011fine dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azald\u0131. Bu süre birkaç haftaya ç\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, glukokortikoid'ler hipokampal nöronlar aras\u0131ndaki dala benzer uzant\u0131lar\u0131n büzülmesine ve kurumas\u0131na yol açt\u0131; ancak glukokortikoid düzeyi eski haline döndürüldü\u011fünde dallar yava\u015f yava\u015f büyüyerek normal durumuna geldi. Son olarak glukokortikoid düzeyi uzun süre yükseklerde seyretti\u011fi zaman (ay veya y\u0131l) hipokampal nöronlara ciddi zararlar verebilece\u011fi görüldü.Bu çal\u0131\u015fmalar klinik doktorlar\u0131n\u0131n cesaretini k\u0131rd\u0131, çünkü pek çok hastal\u0131k bugün yüksek dozda glukokortikoid'lerle tedavi ediliyor; üstelik bu tedaviler aylar, y\u0131llar sürebiliyor. Ayr\u0131ca nörolojik kriz dönemlerinde vücudun kendisi bu hormonlardan tonlarca üretiyor. Bu durumda a\u015f\u0131r\u0131 dozda glukokortikoid'ler insan hipokampi'sine zarar verir mi, vermez mi? Belki Tavuk-yumurta Cushing Sendromu ad\u0131 verilen hastal\u0131kta (glukokortikoid'lerin a\u015f\u0131r\u0131 salg\u0131lanmas\u0131ndan dolay\u0131 meydana gelen durum, obezite, k\u0131llanma, Hipertansiyon, polistemi, osteoporoz ve glikozüri gibi belirtilerle kendini gösterir) çe\u015fitli tümörler astronomik düzeyde glukokortikoid hormonlar\u0131 üretir. Michigan Monica Starkman (Lewinsky de\u011fil) ve arkada\u015flar\u0131 bu hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015filerin beyin MR'lar\u0131nda, hipokampi'lerinin atrofiye oldu\u011funu ortaya ç\u0131kartt\u0131. Beynin geri kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131nda herhangi bir sorun görülmüyordu. Ancak hastan\u0131n kan\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 düzeyde glukokortikoid hormonlar\u0131, hipokampi'de küçülme ve bellek sorunlar\u0131 tespit edildi. Tümör ç\u0131kart\u0131l\u0131p, glukokortikoid düzeyi normale dönünce hipokampus'un eski boyutlar\u0131na indi\u011fi izlendi. Bu geli\u015fmeler hipokampus boyutlar\u0131nda meydana gelen küçülmenin geriye dönü\u015fü oldu\u011funu göstermesi aç\u0131s\u0131ndan ilgi çekiciydi. Cushing Sendromu ile PTSD hastalar\u0131 aras\u0131nda bu aç\u0131dan bir paralellik kurulabilir mi? Halihaz\u0131rda kimse, PTSD hastalar\u0131nda hipokampus'un nas\u0131l küçüldü\u011füne ili\u015fkin kesin bir \u015fey söyleyemiyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bu ba\u011flamda beynin görüntüleri yerine beyin dokusunu incelemesi gerekti\u011fi ileri Alternatif bir model New York Mount Sinai T\u0131p Fakültesi'nden Rachel Yehuda ve arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi. Travma sonras\u0131 problemler ç\u0131kmadan önce hastan\u0131n glukokortikoid düzeyi ölçüldü. Ölçümler herkesi \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131, çünkü Hormon düzeyi normalin üzerinde olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, normalin alt\u0131ndayd\u0131. Ara\u015ft\u0131rma derinle\u015ftirilince, beynin, glukokortikoid'lerin düzenleyici etkisine kar\u015f\u0131 daha hassas oldu\u011fu sonucu ortaya ç\u0131kt\u0131. Buna ba\u011fl\u0131 olarak salg\u0131lama daha dü\u015fük düzeyde seyrediyordu. Böylece, sendrom, travma s\u0131ras\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 stres hormonlar\u0131yla de\u011fil, travma sonras\u0131ndaki hormonlara a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131l\u0131k ile aç\u0131klanabiliyordu.Do\u011fal olarak bu sonuçlar, travman\u0131n beynin küçülmesine yol açt\u0131\u011f\u0131 sav\u0131n\u0131n tümüyle yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilece\u011fi \u015feklinde de yorumlanabilir. Bir çe\u015fit ''tavuk mu yumurtadan ç\u0131kar, yoksa yumurta m\u0131 tavuktan'' ikilemini ça\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran bu durumu aç\u0131klamak için \u015fu senaryodan yola ç\u0131kal\u0131m:Bir gurup askeri cehennemi bir sava\u015f\u0131n tam ortas\u0131na b\u0131rakal\u0131m. Bunlar\u0131n aras\u0131nda ancak yüzde 15 ile 30'nda PTSD görüldü\u011fünü varsayal\u0131m. \u015eimdi öyküyü tersine çevirelim ve küçük hipokampus'lu ki\u015filerin PTSD geçirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha yüksek oldu\u011funu iddia edelim. Belki de küçük hipokampus'lu ki\u015filer bilgileri yanl\u0131\u015f alg\u0131l\u0131yor; belle\u011fe yanl\u0131\u015f i\u015fliyor ve daha s\u0131k kabus görüyor\u015eimdi, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar küçük hipokampus'un mu PTSD'ye yol açt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoksa PTSD'nin mi hipokampusu küçülttü\u011fünü ara\u015ft\u0131r\u0131yor…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Stres beyni küçültüyor Sava\u015f, cinsel taciz, trafik kazas\u0131 gibi \u015fiddetli travmalar\u0131n beynin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yok edip etmedi\u011fi ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor \u0130lk kez beyin tomografisi (CT) veya manyetik rezonans (MRI) çektiren hastalar, beyinlerinin somut görüntüsü kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 gizleyemezler. Anatomi dersinde beyin konusunu i\u015fleyen t\u0131p ö\u011frencileri de kadavra beynini ilk kez ellerine ald\u0131klar\u0131nda tuhaf bir duyguya kap\u0131l\u0131rlar. \u0130nsan\u0131 insan yapan bu önemli, önemli oldu\u011fu[Devam\u0131n\u0131 Oku…]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22524],"tags":[30511,30509,30507,30510],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15782"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15782"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15782\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gncz.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}